Okumak Beyne Ne Yapar? Nörobilim Perspektifi

Okumak doğal bir yetenek değil

Konuşmak gibi okumak da insana özgü görünüyor; ama ikisi arasında önemli bir fark var. Konuşma evrimsel olarak köklü bir adaptasyon. Okumaysa yalnızca birkaç bin yıllık bir kültürel buluş. Beynin okuma için ayrılmış doğuştan bir bölgesi yok.

Dehaene (2009) bu duruma 'nöronal geri dönüştürme' diyor: beyin, başka işlevler için evrilmiş alanları yeni bir göreve, harf tanımaya yeniden adıyor.

Görsel kelime tanıma alanı

Sol ventral oksipitotemporal bölgede, neredeyse her okuryazar insanda aynı noktada özelleşen bir alan var: 'visual word form area' (VWFA). Bu bölge, okuryazarlık öncesi yüz ve nesne tanımayla ilgileniyor; okumayı öğrenen beyin onu büyük ölçüde harf işine ayırıyor (Dehaene ve ark., 2010).

Bu bulgular, okuryazarlığın beyni fiziksel olarak yeniden organize ettiğinin doğrudan kanıtı.

Bir roman okumanın etkisi günlerce sürebiliyor

Berns ve ark.'ın (2013) Emory Üniversitesi'nde yaptığı fMRI çalışması, dokuz gün boyunca her akşam bir romandan bölümler okuyan katılımcıları izledi. Sonuç: özellikle dil işleme ve duyusal-motor simülasyonla ilgili bölgelerdeki bağlantılarda, okuma bittikten sonra bile günlerce süren değişiklikler.

Yani bir roman beyni 'okuduğun anda' değil, sonrasında da etkiliyor.

Derin okuma ve beyin plastikliği

Plastiklik, beyin bağlantılarının kullanıma göre yeniden şekillenme kapasitesi. Sürekli ve uzun erimli okuma, hem VWFA hem de dil-işleme ağlarında ölçülebilir uyarlamalar oluşturuyor. Bu uyarlamalar yetişkinlikte de mümkün; yaş okumayı öğrenmenin önünde mutlak bir engel değil.

Okumanın beyne yaptığı dört şey

• Görsel kelime tanıma için özel bir bölge ayırıyor (Dehaene, 2009).
• Dil ve hafıza ağları arasındaki bağlantıyı kalıcı biçimde güçlendiriyor.
• Duyusal-motor simülasyon bölgelerini, anlatıyı bedensel olarak deneyimleyecek şekilde tetikliyor (Berns ve ark., 2013).
• Sürekli pratikle, dikkati uzun süre tek bir nesnede tutma kapasitesini büyütüyor.